توجيه اقتصادى تاريخ دورهء اشتراك اوليه همان دورهء شكار و شبانى است ، يعنى دوره‌اى كه بشر در اثر بدويت زندگى قادر نبوده كه هر فردى بيش از مقدار احتياج خود توليد كند . قهراً اين زمينه ، زمينهء اشتراك است زيرا در اين دوره انسانها مثل حيوانات زندگى مىكرده‌اند ؛ مثل مرغى كه مىرود دانه مىچيند و فقط آن دانه‌اى است كه مىچيند و مىخورد ، آن مرغ ديگر هم همان كار را بايد بكند و يك مرغ نمىتواند مرغ ديگر را استثمار كند . دورهء شكار و شبانى منطبق مىشود با دورهء اشتراك اوليه و لازمه‌اش اشتراك است . دورهء دوم دورهء كشاورزى است . در دورهء كشاورزى ، بشر تحولى پيدا مىكند و مىرسد به آنجا كه مىتواند مازاد بر زندگى فردى خود توليد كند . زمينه آن وقت براى استثمار درست مىشود كه يك فرد خودش كار نكند و ديگرى بتواند آنقدر كار كند كه هم خودش بخورد و هم مازاد را آن فرد از او بگيرد . اين دوره كه از نظر ابزارى دورهء كشاورزى ناميده مىشود ، از نظر نظام اجتماعى دورهء فئوداليسم نام دارد . برده دارى و فئوداليسم از يكديگر جدا نيستند ، مراحل مختلف دورهء كشاورزى هستند . دورهء برده دارى يا دورهء فئوداليسم دورهء استثمار است ولى استثمار به اين شكل كه عده‌اى از كار يدى ديگران استثمار مىكنند ، منتها يك وقت به شكل برده دارى است كه عده‌اى اساساً مالك آن افراد مىشوند و يك وقت به شكل ارباب رعيتى است . البته تقسيمات اينها با همان دنياى اروپا تطبيق مىكند كه در آن ، نظامى بوده به نام نظام « سِرواژ » كه اين نظام در مشرق زمين وجود نداشته است و يك حالت بينابين بوده ميان برده دارى و ارباب رعيتى كه در مشرق زمين وجود داشته است ، به اين معنى كه رعيت از نظر سهمى كه مىبرده مالكيت شخصى داشته ولى جزء زمين بوده است ؛ يعنى رعيتى كه مال فلان ده بود حق انتقال از آن